Page 49 - Ant Sanat Dergisi - Sayı 11
P. 49
malarındaki ya da Mısır resimlerindeki pira- rak) özlemini ünlü resmi ‘İkarus’un Düşüşüne
mitlere ve saraylara taş taşıyanları dışarda Eşlik Eden Manzara” tablosuyla gösteriyordu
bırakırsak; alt sınıfların, yoksulların resmin bize. Yine tarlayı süren bir çiftçi ve nasibini
(ve de sanatın) konusu olmayan başlaması arayan bir balıkçının eşliğinde…
aslında çok ama çok yeni bir tarihe sahip. 16. yüzyılda yapılan Brueghel’in ünlü “İka-
Milat aslında Caravaggio’dur. Yoksulluğun rus’un Düşüşüne Eşlik Eden Manzara” resmi
kara prensi, karanlığın ustası ressamı. Aziz- geniş kadrajıyla yükselen ve olgunlaşan akılcı
lerin yüzünü bile sokaktaki dilenciden seçen, bir sınıfın özgüvenini yansıtıyordu. Tuhaf bir
İsa’yı bile ayaktakımının takıldığı meyhane- isimdir. Belki de manzara ismi ilk bu tabloda
lerin zulalarına davet eden; ya da Şüpheci geçer bilemiyorum. Ufuk sonsuzluğa uzanır,
Thomas’ın parmağının gösterdiği İsa’nın ya- korkulmaz artık okyanustan. Güzel kentler göz
rasını, azizin giysisindeki yırtıkla eşleştiren kırpar izleyene… Her şey sakindir tarihin ilk
büyük Caravaggio. burjuva devleti Hollanda’da… Bir ticaret gemisi
Bir başka yenilikçi usta Pieter Brueghel, 16. durur bütün heybeti ve özgüveniyle oracıkta.
yüzyılda kalabalık köylü kompozisyonları yap- Bir köylü tarlasını sürmektedir, bir balıkçı sa-
maya başladığında başka bir püriten göze hitap kince oltayı sallandırmış nevalesini beklemek-
ediyordu. Ablak suratlı köylüler, düğünlerini tedir protestan bir şükür duasıyla… Ama bir
bile yumuşak bir hantallıkla ifade ediyorlardı. ayak görürüz birden balıkçının ve geminin yanı
Bu gerçekten devrimci bir andı. Dünyanın en başında. Kimdir bu? Balığın peşinden dalan bir
eski ve ezilen ve de “kurnaz” sınıfı olan köy- yüzücü mü yoksa… Denize düşmüş, uzak ok-
lülük tabloları baştanbaşa kat ediyordu artık. yanusların iyoduyla derisi kararmış acemi bir
Çocuk oyunları, avdan dönüşler, karın beyazlı- tayfa mı yoksa?”[2] Bu dünyada koca İkarus
ğı, kör dilenciler uzaktaki köyü yakın ediyordu. yani mitoloji küçük bir ayrıntıdır artık. Bu re-
Brueghel’in sağlıklı ve kırmızı yüzlü köylüleri sim aynı zamanda ilk kavramsal yapıt bile sa-
trajikliğe uzak bir folklorik lezzet taşıyordu. yılır. Eğer tablonun adını bilmeseydik, hikâye
Bu bir tarafıyla dünyanın en olgun, zengin be- ve ironiyi çözemezdik.
ledi kentlerine sahip, tüccar gemileriyle dünya 17. yüzyıl Flaman-Hollanda resminin başka bir
denizlerinde fink atan ve portresini talep eden usta ressamına geldiğimizde işler değişecek-
Hollanda-Flandre burjuvazisinin “pastoral” tir elbette. Yoksulluk imgeleri düşünüldüğünde
gözüne de hitap ediyordu bu resimler. Aynı Hals, başka bir kırılmayı gösterir. Portre ve yok-
Brueghel, akılcı burjuvanın mitten sıyrılması- sulluk imgesinde Hals, çok kritik bir yerde durur.
nı ve bir manzara (ve de toprak) özlemini ünlü Alkolikler, düşkünler evinden insanlar, meyha-
resmi ‘İkarus’un Düşüşüne Eşlik Eden Manza- ne çalgıcıları, dilenciler ilk defa aristokratların,
ra” tablosuyla gösteriyordu bize. Yine tarlayı kralların, papaların ve de kibirli burjuvaların
süren bir çiftçi ve nasibini arayan bir balıkçı- özgüvenlerini kutsadığı tuvalde yer bulurlar
nın eşliğinde… kendine. Hals, portreciliği değiştirmiştir. Fo-
Bu bir tarafıyla dünyanın en olgun zengin be- toğraftan çok önce ara durumları, esnemeleri,
ledi kentlere sahip, dünya denizlerinde fink kahkahaları, sırıtışları ya da çakırkeyif bakışları
atan ve portresini talep eden Hollanda burju- resmeder. Yüzlerce yıl sikkelerden yağlı boya-
vazisinin “pastoral” gözüne de hitap ediyordu lara uzanan ciddi, gururlu ve küçümseyen ba-
bu resimler. Aynı Brueghel, akılcı burjuvanın kışlar silinip gitmiştir yoksulların yüzlerinde.
mitten sıyrılmasını ve bir manzara (ve de top- Arkası elbette gelecektir! Ya da 17. yüzyılın İs-
Muratpaşa Belediyesi Kültür ve Sanat Dergisi 49
