Page 92 - Ant Sanat Dergisi - Sayı 11
P. 92
kazançlar için tahrip edilmemeleri gerekir. Çat- Güneş tanrısı Şamaş’ın yardımıyla alt ederek
laklı bir kireçtaşı arazisi olan Toros Dağlarında ormandan istedikleri sedir tomruklarını bir sal
taş ocakları vb. girişimlerle tahrip edilen sedir yaparak nehir yoluyla Uruk şehrine getirirler.
ormanlarını tekrar yetiştirmek için, taştan elde Gılgammış Humbaba’yı alt ederek kesip getir-
edilen gelirin çok daha fazlasını harcamak ge- diği sedir ağaçlarıyla kendi sarayını inşa eder.
rekir.” (2) Uruk halkı Kral Gılgameş ve dostu Endiku’nın
Antalya’nın sedir ormanları Roma’dan Osman- bu ‘başarıları’ için kutlamalar düzenlemesini
lı’ya bu bölgede egemen olan bütün devletler anlatan destan bugün tersinden okunursa bir
için önemli bir ihraç ürünüydü. 2014’te yitirdi- bakıma sedir ormanlarının yok oluşuna giden
ğimiz Prof. Dr. Sencer Şahin, günümüzde Kaş’a yolun başlangıcı gibidir.
bağlı Sütleğen köyü yakınlarındaki Neisa ken- Kral Süleyman’ın Kudüs’te inşa ettirdiği ünlü
tinde bulunan bir yazıtla ilgili makalesinde sedir tapınakta da Lübnan dağlarının sedir ağaçları
ağaçlarına değinir. Bölgede 2007’de yapılan yü- kullanılır: “Ve Hiram Süleyman’a gönderip dedi:
zey araştırmaları sırasında keşfedilen ve M.S II. ‘Bana gönderdiğin sözü işittim; erz ağacı keres-
Yüzyıla, Hadrianus dönemine tarihlenen yazıt- tesi ve servi kerestesi hakkında her dilediğini
ta, Artemes ve Hermaios adlı iki kafadarın Kıb- yaparım… Ve Hiram Süleyman’a her dileğine
rıs Kanyonu’nun derinliklerinden kereste elde göre erz (sedir) ağacı kerestesi ve servi keres-
ederek yukarı taşıdıkları anlatılmaktaydı. tesi verdi.”(4)
Prof. Dr. Şahin, yazıtı şöyle çevirmişti: “Kilor- Akdeniz çanağındaki kültürlerin devletleşerek
tes’in Arkhiereus olarak görev yaptığı yılda: Hiç birbiriyle ticarete başlaması değerli bir tür olan
kimse hiçbir zaman Kartapis’teki (Kıbrıs Kan- sedir ağaçlarının bulundukları coğrafyadan ta-
yonu) ormanda kereste kesip yukarı taşıyama- şınmalarına da kapı aralar. Tunç çağında Akde-
dı; ama sadece Hermaios’un oğlu Apollonios’un niz’de ticaret yapan gemilerin taşıdığı yükler
torunu Artemes ve Hermaios’un oğlu Theo- arasında değerli taşlar ile birlikte sedir kerestesi
dotos’un torunu Hermaios (bunu) başardılar. de yer alır. 1982’de Antalya-Kaş açıklarında keş-
(Bunu) okuyup öğrenen sizlerin bahtı açık ol- fedilen Tunç Çağına ait bir ticari kargo gemisi
sun!” (3) olan Uluburun Batığı sedir ve meşe ağaçların-
dan imal edilmişti. Ancak sedir yalnızca geminin
Gılgamış’tan Günümüze inşasında kullanılmakla kalmamış, M.Ö 14. Yüz-
Türkiye’de yetişen sedir ağacı türü, adını Lüb- yıla tarihlenen geminin taşıdığı yükler arasında
nan’dan alıyor (Cedrus libani). Toros sediri ola- da yer aldığı ortaya çıkmıştı. Altın, bakır, kalay,
rak da anılan türe adını veren Lübnan’daki se- bronz kaplar, seramik, kuvars, akik ve çeşitli de-
dir ormanları ne yazık ki çok azalmış durumda. niz canlısı kabukları ile birlikte sedir keresteleri
Eski çağlardan beri bu bölgede yetişen ve adı de taşınıyordu. Eski çağlardan itibaren ticarete
tanrılarla özdeşleşen sedir ağaçları Sümerlerin konu edilen bir ağaç olan sedirin Doğu Akdeniz
ünlü Gılgamış destanında yer alıyor. Sağlam ve ve Anadolu’daki varlığı ulaşımın ve taşıma ola-
uzun ömürlü oluşunun yanında hoş kokulu bir naklarının kolaylaşmasıyla hızla azaldı.
ağaç olması nedeniyle sarayların ve tapınakla- Roma İmparatoru Hadrianus, M.S II. Yüzyılda
rın inşasında kullanılan sedirin Sümer destanla- Lübnan’daki sedir ağaçlarının korunması için
rında geçmesi tesadüf değildir. ormanların içine yazıtlar yerleştirilmesini sağ-
Gılgamış ve Enkidu’nun, tanrıların yaşadığı ladı. Yazıtlar, sedir ormanlarının imparatorun
sedir ormanlarının koruyucusu Humbaba’yı koruması altında olduğunu belirtiyordu. Ancak
92 Muratpaşa Belediyesi Kültür ve Sanat Dergisi
