Page 138 - ANT SANAT 12

Sanat Beynimizde Nelere Yol Açar?
Yeni Bir Bilim: Nöroestetik

Sanatın insan zihni üzerindeki etkileri, antik çağlardan günümüze kadar farklı bağlamlarda
tartışma konusu olmuştur. Antik çağda Platon, eleştirel bir bakışla sanatı “mimesis” (taklit)
olarak tanımlamış ve sanatın insanları gerçeklikten uzaklaştırarak zihni yanıltabileceğini
savunmuştur. Aristo ise Platon’un aksine, sanatın insan zihni üzerinde olumlu bir etkisi
olduğunu savunmuş, ortaya attığı katharsis kavramı ile özellikle trajedinin insanı duygusal
olarak arındırdığını ileri sürmüştür.

Akın
YILDIZ

R önesans döneminde sanatın in- sağlamak ve ruhsal arınma yaşatmak amacıy-
la sıkça kullanılmıştır. Örneğin Çin’de müzikal
san zihnini geliştirdiği ve birey-
titreşimlerin insan bedenindeki Qi (yaşam
lere estetik bir algı kazandırdığı
düşüncesi savunulmuştur. Ay-
tıp metinlerinde, farklı müzik türlerinin farklı
dınlanma Çağı’nda Kant, sanatın enerjisi) akışını düzenlediğine inanılmış, antik
hayal gücü ve aklın uyum içinde çalışmasıyla organlara hitap ederek iyileştirici etki yaptığı
özgürleştirici bir etki yaptığını ileri sürmüştür. yazılmıştır.
Hegel, sanatın insan zihninde derin düşünce- Bu tarihsel birikim nedeniyle sanat ve este-
ler uyandırıp kendini sorgulamaya yönelttiği- tik, geleneksel olarak insan bilimleri, özellik-
ni ifade etmiştir. 20. yüzyıl başlarında sanatın le de felsefe ve sanat tarihinin alanı olarak
psikolojik etkileri ilgi alanı haline gelmiştir. görülmüştür. Ancak son yıllarda sanatın, in-
Sigmund Freud, sanatı insanın bilinçdışı arzu- san beyni üzerindeki etkilerini bilimsel olarak
larının ve bastırılmış duygularının bir ifadesi ortaya koyan sinirbilim araştırmaları yayın-
olarak görmüş ve sanatın rahatlatıcı ve tedavi lanmaya başlanmıştır. Sinirbilimin bir alt dalı
edici etkisi olduğunu savunmuştur. Jung’a göre olarak gelişen bu alan nöroestetik olarak ad-
sanat, insanın bilinçdışındaki arketipleri keş- landırılmaktadır. Nöroestetik alanında öncü
fetmesine ve kendini daha derinlemesine an- biliminsanı nörobiyolog Profesör Semir Zeki,
lamasına olanak tanıdığını ve zihinsel süreçleri felsefecilerin her zaman güzellikten soyut
olumlu bir şekilde etkilediğini ileri sürmüştür. anlamda bahsettiklerini, oysa nörofizyolo-
Doğu toplumlarında ise sanat yalnızca estetik jik kökeni olması gerektiğini, psikoloji profe-
bir ifade aracı olarak değil, aynı zamanda ruh- sörü Nancy Etcoff ise, estetiğin, tanımlana-
sal ve bedensel sağlık için önemli tedavi yön- maz olarak bilinmesi nedeniyle bilimin uzak
temi olarak kabul edilmiştir. Meditasyon, mü- durmasının yanlış olduğunu vurgulamıştır.
zik, resim, dans ve şiir gibi sanatsal faaliyetler, Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme
Doğu kültürlerinde insanın içsel dengesini (fMRI), pozitron emisyon görüntüleme (PET/

138 Muratpaşa Belediyesi Kültür ve Sanat Dergisi Muratpaşa Belediyesi Kültür ve Sanat Dergisi 139