Page 24 - ANT SANAT 13

“Akdeniz ve Barış”ı

Edebiyatla Yeniden Düşünmek

Edebiyatta “Akdeniz”’in izlerini aramak Homeros ve Odysseus’la başlar.
Odysseus’un gemileri o liman senin bu liman benim, adalardan adalara kıyılardan kıyılara,
Afrika’dan Sicilya’ya güneyde ise Malta’ya uzanan bir güzergahı izlemiştir.
Homeros Akdeniz’in ortasına rüzgâr tanrısı Aiolos’un adasını yerleştirir;
rüzgarlarla fırtınalarla hareketli bir denizde gezdirir kahramanlarını.
Odysseus’un gezindiği coğrafya aynı zamanda şiirin, edebiyatın uzamı olmuştur;
bütün edebiyat tarihçilerinin ortak fikrine göre şiir ve genel anlamıyla edebiyat
Akdeniz’de ve Akdeniz’i çevreleyen coğrafyada doğmuştur.

Nedret
Öztokat
KILIÇERİ

B atı edebiyatında Akdeniz tek ve O zaman Odysseus’un birinci kitapta (İlyada)
bütünsel bir deniz olmaktan öte
memleketine döndükten sonra yeni bir yol-
“kıyılar”dır. Uzayıp giden ve kıta
culuğa çıkmasına neden olan şeyin, büyülen-
Avrupa’sına biraz sırtını dönen
bir coğrafyadır. Güneşin doğ- me, bilinmeyene çekilme duygusu olduğunu
söyleyebiliriz. Bu kıyılar varacağı yerler “ter-
duğu, battığı, kimi zaman sislere ra nova” (yeni topraklardı) Batılılar için; yeni
bulanan, çoğunlukla rüzgarlarla hareketlenen, demek “umut” demekti. Hiçliğe değil “umut”a
suyu ışıkla bir arada tutan, hareket halinde bir yolculuktu Odysseus’u yola çıkaran.
bütündür. Arzuyu, hayali, korkuyu besleyen Şair düşünür Yves Bonnefoy Odysseus’un
bir varlığa sahiptir. Bu kıyılarda doğmuş ya da yolculuğunu “ıssız bir deniz” ve deniz bo-
yer edinmiş uygarlıklar, denizle olan ilişkile- yunca “karanlık göğe uzanan, yüksek ve geçit
riyle birbirinden farklılaşan yaşama biçimleri- vermeyen dağlar”’ın eşlik ettiği, tehlikelerle,
ni de örneklemiştir. bilinmezlere dolu denizin kıyılarını düşündü-
Akdeniz biraz da bilinmeyene yolculuktur Ba- ren, kokusuyla sesleriyle bu kıyıları hayal et-
tılı için. On dokuzuncu yüzyılda Doğu’ya yol- tiren, andan uzaklaştıran bir yolculuk olarak
culuk akımını anımsayalım: Lamartine, Nerval, görmüştür. (Les Poètes de la Médireannée,
Flaubert, Loti. Bilinmeyene, ötekine doğru 2010, Gallimard, ss.10-12)
gitmişlerdir; kendilerini “öteki”nin aynasında
belki ilk kez tasavvur etmişlerdir. Bu yazarla- Çamların altındaki mavi denizi, kimselerin
rın güzergahı nerelere uzanmıştı, diye soracak ayak basmadığı yerler… Bu sonsuz gibi duran
olursak, Osmanlı Türkiye’si, Suriye, Mısır, Ku- deniz adalar ve mitolojik varlıklarla doludur.
düs, Filistin, Lübnan, Kıbrıs… Yunan İtalyan Dalmaç ve Türk kıyıları, adalar,

24 Muratpaşa Belediyesi Kültür ve Sanat Dergisi Muratpaşa Belediyesi Kültür ve Sanat Dergisi 25