Page 28 - ANT SANAT 13
P. 28
Güzel Konutlar: Helenistik, Roma ve Geç Antik Dönemde
Batı Anadolu’daki Elit Evlerinin Estetiği*
Inge
UYTTERHOEVEN
I. Giriş
Arkeolojik sit alanlarında dolaşırken, ziyareti- Bu makale Antalya’dan neredeyse 110 kilomet-
mize keyif katan çeşitli mimari ve dekorasyon re uzaklıkta, antik çağda Pisidya olarak bilinen
öğeleri bizi hayran bırakır. Geniş binalar, de- bölgede bulunan Sagalassos antik kentini baş-
ğerli mimari süslemeler, sütunlu yollardaki ışık langıç noktası alarak (Res. 1), estetik unsur-
ve gölge efektleri, farklı mermer türü kombi- ların işlevsel ve sembolik anlamlarını hususi
nasyonları, heykellerin güzelliği, bütün bu ala- bağlamda inceleyecek.
nın etrafındaki çevre bizde bir tesir bırakır ve
yüzlerce yıl önce yaşamış şehirli halkın ve zi- Geçmişte yaşamış birçok toplulukta olduğu
yaretçilerin neler hissetmiş olabileceğine dair gibi, Batı Anadolu’da Helenistik, Roma ve Geç
bir fikir verir. Antik insanların kendileri de es- Antik Dönemlerde yaşamış insanlar hakkın-
tetikle ilgili düşüncelerini paylaşır ve yazarlar- daki bilgilerimizin çoğu, antik kaynaklara ve
dı; bu yazarlardan biri de milattan önce birinci elit kişiler tarafından geride bırakılmış maddi
yüzyılda yaşamış olan ve mimarlık ve sanatta kalıntılara dayanmaktadır. Göz önünde olan
estetikle ilgili simetri gibi prensipleri kaleme aristokratların hayatlarını kamusal kent mekân-
almış Vitruvius’tur. larına bıraktıkları izlerden, örneğin finanse et-
tikleri inşa projelerinden anlayabiliriz. Lakin bu
“Bu yapılar sağlamlık, işlevsellik ve güzellik il- aristokratlar kamusal girişimlerinin yanı sıra,
kesine uygun olmak zorundadır. Sağlamlık, te- özel hayatlarını geçirdikleri, clienslerini (yani
meller sert bir zemine iyice oturtulduğunda ve kendileri ile bağlı olan kişileri) ağırladıkları ve
mevcut kaynaklardan hasislik edilmeden, makul iş ortaklarıyla toplantılar düzenledikleri özel
miktarda malzeme seçildiğinde gerçekleşmiş mülklerine de tonlarca para dökerlerdi. Antik
olur; işlevsellik, mekân düzenlemeleri kusursuz Sagalassos’un doğu yerleşim bölgesindeki Geç
ve kullanıma bir engel teşkil etmeyecek şekilde Antik döneme ait “Kent Konağı” (Res. 2), varlık-
yapıldığında, her bina kendi tarzına bire bir uy- lı kentlilerin kendi özel alanlarını nasıl güç gös-
gun konuma yerleştirildiğinde gerçekleşir; gü- terisi olarak kullandıklarını açığa çıkarıyor. Eski
zellikse binanın görünümü hoş ve şık olduğunda, Roma evlerinden eklenerek ve üzerlerine inşa
elemanlarının oranları doğru simetri hesapları- ederek yapılmış ve nefis dekore edilmiş sayısı
na sahip olduğunda elde edilir. (Mimarlık Üze- seksen sekizi aşan mekânlarıyla, bu konut dö-
rine 1.3.2 – çev. Çiğdem Dürüşken, 2017)” neminin bilinen en geniş özel mülklerinden biri.
28 Muratpaşa Belediyesi Kültür ve Sanat Dergisi Muratpaşa Belediyesi Kültür ve Sanat Dergisi 29
